RESTAURATIEDOSSIER

 

NMVB MOTORWAGEN 9994

 

“DE POLDERTRAM” 

 

 

 

 

I. De historische waarde van NMVB motorrijtuig 9994

 

Einde jaren twintig van de vorige eeuw ontwierp de NMVB een modern vierassig motorrijtuig dat bedoeld was om ingezet te worden op de nieuw te elektrificeren lange buitenlijnen van het net.

Nadat een eerste bestelling voor de kustlijnen was gedaan, volgden na enige maanden reeds de eerste bestellingen voor de lijnen van het binnenland.

Zo ontstonden in korte tijd voor de kustlijnen 21 motorrijtuigen en 14 aanhangrijtuigen met een kastbreedte van 2.40 meter, alsmede voor het binnenland 72 motorrijtuigen en 48 aanhangrijtuigen met een kastbreedte van 2.20 meter.

Gedwongen door de economische omstandigheden werden reeds na enkele jaren vrijwel alle aanhangrijtuigen -- die daartoe reeds waren voorbereid -- tot motorrijtuigen omgevormd.

Later zouden al deze rijtuigen worden aangeduid als het type "Standaard met houten kast", in de Groep Antwerpen waren ze bekend als "Pullmans". Vanaf 1935 kwamen er grote aantallen soortgelijke rijtuigen in dienst, die geheel in metaal waren gebouwd.

 

Bij de eerste grote aanbesteding van rijtuigen type Standaard met houten kast voor de diverse groepen, op 9 april 1929, waren ook de aanhangrijtuigen reeks 19132-19136, te bouwen door de "S.A. de Travaux Dyle & Bacalan"  te Leuven. Het waren de eerste Standaard-aanhangrijtuigen voor het binnenland. Deze kleine reeks was bestemd voor de Groep Antwerpen, ze werd administratief  ingeschreven bij de lijn Antwerpen--Zandvliet--Lillo en kwam in 1930/31 in dienst.

Bij de hiervoor genoemde omvorming van de aanhangrijtuigen in motorrijtuigen werden de 19132-19136 in 1932 gewijzigd in de 9990-9994.

 

De rijtuigen ondergingen in de loop der jaren enige wijzigingen, zoals het vervangen van de oleo-pneumatische Pieperrem door de Westinghouse luchtdrukrem. Daarnaast werd het uiterlijk verfraaid door een typisch kenmerk van de Groep Antwerpen: de grote zijpanelen onder de ruiten werden verlengd waardoor ze de tot dan toe zichtbare hoofdliggers van het onderstel afdekten.

Deze typische aanpassing werd bij vrijwel alle Antwerpse Standaard motorrijtuigen met houten kast doorgevoerd, evenals bij enige aanhangrijtuigen en tweeassige motorrijtuigen. Het Antwerpse rijtuigenpark onderscheidde zich hiermee van dat van de andere provincies.

 

In het najaar van 1947 verbrandde de 9994 in de stelplaats van Rumst. Bij het herstel tijdens de wintermaanden 1947-1948 werd het rijtuig opnieuw opgebouwd in de vorm die wel wordt aangeduid als het type "Standaard Antwerpen". Hoewel de oorspronkelijke houten structuur van de rijtuigkast gehandhaafd bleef, kreeg het rijtuig een uiterlijk dat vrijwel identiek is aan dat van de rijtuigen van het type Standaard met metalen kast, met de genoemde verlengde zijpanelen, grote richtingfilmkasten op het dak en een kop die gelijk was aan die van de metalen rijtuigen.

 

Deze bouwvorm werd voor het eerst toegepast bij de omstreeks 1939 door het werkhuis Merksem Oude Bareellei gebouwde rijtuigen 9656 en 9660-9664. Ze waren bovendien iets langer dan hun soortgenoten.

In 1947 en 1948 werd er te Merksem nog een viertal soortgelijke rijtuigen voltooid, namelijk door omvorming van de motorrijtuigen 9773, 9777, 9778 en 9994. Het merendeel van deze tien rijtuigen bepaalde gedurende vele jaren het beeld van de "Polderlijnen" van de Groep Antwerpen, waarbij de 9994 vooral veel werd gezien op de lijn 75 naar Lillo.

 

De rijtuigen 9656, 9660-9664 en 9773, 9777 werden in de jaren 1962-1966 gesloopt, de 9778 en 9994 vonden in 1966 een nieuw bestaan als werkwagens voor de Kustlijnen. Hiervan werd echter de 9778 in 1971 na een ongeval eveneens gesloopt.

De 9994, die bij de vernummeringen van 1 janauri 1976 het nummer 9292 had gekregen, werd pas in 1978 buiten dienst gesteld en kwam in handen van de asbl ASVi.

 

Met het rijtuig 9994 beschikken we derhalve over de laatst overgebleven vertegenwoordiger van een typisch Antwerps buurtspoorwegmotorrijtuig uit de periode 1945-1960, met kenmerken die alleen op de lijnen van het Antwerpse voorkwamen, en een herinnering aan de Polderlijnen die een zo eigen karakter hadden.

 

Er is nog een ander aspect dat dit rijtuig tot een bijzonder waardevol onderdeel van het Vlaamse Buurtspoorweg-patrimonium maakt. In het voorgaande was reeds sprake van rijtuigen van het type Standaard met metalen kast. Hoewel tientallen van dergelijke motorrijtuigen gedurende zo'n 30 jaar dienst gedaan hebben in de provincies Antwerpen, Limburg en het huidige Vlaams Brabant, is er in Vlaanderen geen enkel exemplaar bewaard gebleven. Restauratie van de 9994 in zijn na-oorlogse toestand maakt het mogelijk deze lacune quasi te vervullen -- het uiterlijk van de 9994 benadert dat van de rijtuigen met metalen kast in hoge mate, slechts een kenner ziet de verschillen.

 

Dirk W. Eveleens Maarse,

Arnhem

 

 

 

II. HISTORISCHE FICHE

 

 

NMVB standaardmotorrijtuig met houten kast 9994

 

1930            gebouwd door SA Dyle & Bacalan als bijwagen 19136

1931            ombouw tot motorrijtuig 9994

1931            Antwerpen – Boom/Rumst/Mechelen

1937 (?)       stelplaats Merksem – lijnen 70 en 72

1945            stelplaats Merksem – lijnen 63 en 65

11-1947       uitgebrand te Rumst

12-1947       naar werkhuis Merksem voor herstel en ombouw met verlengde zijplaten en grote filmkasten            

05-1948       afwisselend in dienst vanuit de stelplaatsen Merksem, Oostmalle en Turnhout

na 1955       lijnen van het noorden van Antwerpen (61, 65, 72, 75, 77)

                  en rangeerwagen stelplaats Polygoon

1963            tijdelijk stelplaats Rumst (lijn 50)

10-05-1966     transfert kustlijn

1966                 aanpassing tot werkwagen voor de kustlijn

01-01-1976  vernummering 9292

04-04-1978  buiten dienst

14-09-1979  transfert Knokke – Het Rad

12-05-1980  transfert Het Rad – Thuillies

28-10-2003  transfert Thuillies - Weelde

 

Hoho...

Vrijdag was topdag want dan werd ik uitgenodigd door Mapeicyclist en Ron om mee te gaan naar Utrecht, om daar de hele dag foto's te gaan nemen van de busjes en trams daar, dat was zeker wel de moeite! Heb toch zo'n kleine 200 plaatjes geschoten...  maar zeker de moeite om daar eens heen te gaan, al was het maar om de dubbelgelede AGG300 (Van Hool) in volle actie te zien...

Wie meer wil lezen én m'n foto's wil bewonderen; één adres ;)

 

                                                                  http://allemaalbusjes.skynetblogs.be !!!

Hi everyone, this is the adress my "busblog"... enjoy!!

 

--> http://allemaalbusjes.skynetblogs.be  ;)